Joost De Wulf — The Art of Listening
aikido, the Japanese sword and presence
The Shift
I trained for over forty years. Forms, repetition, correction. The body accumulating skill. Seminars with Kobayashi Hirokazu, Tamura Nobuyoshi, Yamada Yoshimitsu, Kanetsuka Minoru, Michel Bécart, Alain Peyrache. Years of learning technique, refining form.
Then something shifted. Not a better technique. A different ground.
In 1992 I began training under Tomita Seiji Shihan — a direct lineage from O Sensei through Tanaka Bansen. Tomita sensei teaches one principle: daruma 達磨. 一が萬、萬が一 — Ichi ga ban, ban ga ichi: the one represents the ten thousand things, the ten thousand things represent the one. One principle is enough.
While keeping your own natural balance, guiding the partner into losing his — one uninterrupted flow. The hara (肚) responds like a drum being struck: the sound follows the blow spontaneously, at the same moment. Arms and legs are extensions of the hara. Everything comes from this.
Empty your container, he says. Squeeze the sponge so it can absorb fresh water. I came in as a vessel full of aikido knowledge. It took me several years to get rid of it all before I was able to really receive his teaching.
Old ways run deep. Maybe only by first unlearning or forgetting, one is ready to learn. To listen freshly.
Tomita Seiji Shihan teaching at Suishin Dojo, Lembeke — 2013
Listening with the Whole Being
Watch how you listen. Someone speaks — immediately you're agreeing, disagreeing, preparing what to say next. That's not listening.
There is another listening. Not through the ears alone. The whole body becomes receptive. This is 心耳 (kokoro no mimi) — the heart that listens.
"Deep listening is the gateway to the unconditional space of being… This deep listening means being fully present without any resistance."
— Mukesh Gupta
When we listen this way, something drops away. The separation between me and the other becomes transparent. We begin to move together.
Listening in the Dōjō 道場
When you enter the dōjō you take off your shoes. You also leave your worries, judgments, opinions, reservations and doubts outside, set aside for the moment. This creates space — space to truly engage with the concrete partner, the attack that now looks one way or feels another, and later may be completely different.
In aikido, learning begins with mental processing — how to move, where to stand, how to react. Through years of practice, this changes into direct knowing. When thought dominates, the body is tense, defending. When listening happens from the whole being, the body softens. There is just contact.
First you stand opposite each other. Then you turn together and look in the same direction — you see what the other sees. From that connection you move forward together.
Tomita Shihan teaches that aikido should be as natural as walking. No special effort. No refined mannerism. The body just keeps the balance. If the core moves correctly, anything that needs to be added to take care will follow naturally.
In iaijutsu you respond to an imagined attacker. You wait for the right moment and act without hesitation. No doubt, no rush. Ben sensei, from a recent iai keiko: 'You only move when you are moved by someone.' Even in solo practice — in 居合術 (iaijutsu), alone with the sword — you wait, listen, and respond to what comes.
Tomita sensei puts it this way: being ready, before drawing the sword, to immediately become aware of every change in the surroundings. This immediate joining with circumstances is the spirit of aiki.
The sensei teaches: never move faster than eighty percent of your maximum speed. Once you're at your maximum you can no longer adjust.
There are things that lie beyond technique.
Over the years, 太極拳 (taijiquan) gave this same quality yet another name: 聴勁 (tīng jìn), listening energy. In pushing hands or mind boxing, you know the other's intention through sensing, not thinking. The body feels what's coming before the mind can label it.
Listening to the Body
I am 61. I still train several times a week and remain interested in what keeps the body functioning.
The body has its own intelligence — its own ability to heal and stay in balance. Worry and control often create more tension than they solve.
We can listen to our own bodies and read their subtle signals: rest when you're tired, eat when you truly need food, slow down, become more mindful. Stay active and rest when needed, continuously challenging the body. Embrace cold and heat rather than avoiding them, thereby strengthening our adaptability.
This conscious listening does not replace medical care. If something is wrong, see a doctor.
Listening in Daily Life
The body is a gateway to every aspect of our existence, even in simple everyday activities: sitting, standing, slow walking, or breathing in nature. My daily walks through the woods around Bruges are my moving meditation.
Krishnamurti also pointed this out: relationship is the mirror in which we see ourselves. Not only on the mat — in every encounter, every conversation, every harsh word, every moment of friction or harmony. Even a fleeting glance or a tender touch becomes that mirror. Daily life is the true dōjō — the place of awakening.
Krishnamurti & Self-Inquiry
Retreats with Padmanabhan Krishna from 2008 deepened the encounter with Krishnamurti's teaching — from reading to lived inquiry.
Then, from 2012, working with Mukesh Gupta and the School for Self-Inquiry brought this into full focus. What Tomita sensei reveals through the body on the mat, Mukesh illuminates through inquiry into the nature of awareness itself — not analysing thought, but seeing directly what is. When something is seen deeply, it dissolves in that seeing.
Both point to the same ground: when the self is not in the way, listening happens naturally. That silence, that stillness is listening — not me and you.
"This attention does not belong to the mind. It belongs to universal intelligence."
— Mukesh Gupta
Ways In
Sitting — Just sit down. No special posture. What happens when you're not trying to get anywhere?
Listening — When we truly listen, the 'me' gets quiet.
Waiting — The right moment, then act without holding back. Just response.
Walking — When we're not rushing somewhere, walking can bring us back, simply being here. The contact with the ground, the movement of air, the play of light, the smell of the forest... The mental chatter quiets.
Different Names Pointing to the Same Ground
| Aikido | Fudōshin (不動心) — "immovable mind" — response arises naturally from stillness. |
| Iaijutsu | Isshin (一心) / Ichimyōshin (一妙心) — "one (radiant) mind" — kitaiken-ichi (気剣体一), intention-body-sword-one. |
| Taijiquan | Wuxin/Mushin (無心) or Jiran/Shizen (自然) — "no-mind" or "naturalness" — movements flow without mental interference. |
| Mindfulness | Mild, open attention. |
| Krishnamurti | Choiceless awareness. |
| Mukesh Gupta | Compassionate Presence. |
Although the vocabularies differ, each tradition points to the same ground of awareness.
Timeline
1981 — First exposure to Krishnamurti's teachings.
1983 — Began aikido training in Gent (Sinia Blondin).
1984 — Seminars with Michel Bécart begin.
1985 — Discovered taijiquan (Liu Wai-sang). Seminars with Tamura, Yamada.
1986 — Began studying Oriental Languages at UGent (Japanese & Classical Chinese).
1987 — Kobayashi Hirokazu seminars — fell in love with aikido. Training with waka sensei Moriteru Ueshiba (son of Kisshomaru, grandson of the founder, now the Doshu).
1988 — Zazen practice begins (Roland Rech, Deshimaru lineage).
1989 — Training with Alain Peyrache begins.
1990 — Began Zen meditation formally.
1992 — Regular student of Tomita Seiji Shihan — transformative shift.
1993 — MA in East Asian Languages & Cultures (UGent); started iaijutsu with Tomita; began teaching; founded BSJ Gent.
1997 — Trip to Japan: intensive iaijutsu training with Yamakoshi Masaki.
1998 — Sudden resignation from BSJ Gent to explore independently.
1999 — Krishnamurti Leerproject involvement deepens. Achterstraat dojo begins.
2004 — Suishin dojo Lembeke established.
2008 — La Maison retreats with Padmanabhan Krishna begin.
2010 — Completed Mindfulness-Based Stress Reduction program. Benoît de Spoelberch returns from Japan, begins teaching koryu iai.
2012 — Meeting with Mukesh Gupta — crystallization.
2018 — 5th dan aikido (Tomita Shihan).
2020 — 3rd dan iaijutsu (Yamakoshi Masaki, 20th generation).
2022 — Taijiquan training with Luc De Smet begins.
2024 — Mindfulness training, silent retreat with Edel Maex as genuine zen teacher.
2025 — 4th dan iaijutsu (Benoît de Spoelberch, 21st generation). Teaching bi-weekly at Brussels Ban Sen Juku.
→ For the full story of this journey: The Journey
Teaching
I teach every other Thursday evening at Ban Sen Juku in Brussels from 20:00, and once a month on a Tuesday evening at Suishin Dojo in Lembeke from 20:30. Anyone open to learn is welcome.
The best way to drink the sake is to taste it.
References
Aikido — Ban Sen Juku (万扇塾) under Tomita Seiji Shihan: bansenjuku.org
Iaijutsu — Muso Jikiden Eishin Ryu under Benoît de Spoelberch (Getsurinkai 月輪会)
Taijiquan — Liu Wai-sang lineage, with Luc De Smet: waisang.be
Mindfulness — Training with Edel Maex: levenindemaalstroom.be
Self-Inquiry — School for Self-Inquiry: schoolforselfinquiry.org
Joost De Wulf — De Kunst van het Luisteren
aikido, het Japanse zwaard en aanwezigheid
De Verschuiving
Ik trainde meer dan veertig jaar. Vormen, herhaling, correctie. Het lichaam dat vaardigheden verwerft. Seminars met Kobayashi Hirokazu, Tamura Nobuyoshi, Yamada Yoshimitsu, Kanetsuka Minoru, Michel Bécart, Alain Peyrache. Jaren van technieken leren, vorm verfijnen.
Toen verschoof er iets. Geen betere techniek. Een andere basis.
In 1992 begon ik te trainen onder Tomita Seiji Shihan — een directe lijn van O Sensei via Tanaka Bansen. Tomita sensei onderwijst één principe: daruma 達磨. 一が萬、萬が一 — Ichi ga ban, ban ga ichi: het ene vertegenwoordigt de tienduizend dingen, de tienduizend dingen vertegenwoordigen het ene. Eén principe is genoeg.
Terwijl je je eigen natuurlijke evenwicht behoudt, begeleid je de partner om het zijne te verliezen — één ononderbroken stroom. De hara (肚) reageert als een trommel die wordt aangeslagen: het geluid volgt de slag spontaan, op hetzelfde moment. Armen en benen zijn verlengstukken van de hara. Alles komt hieruit voort.
Leeg je container, zegt hij. Knijp de spons uit zodat hij vers water kan opnemen. Ik kwam binnen als een vat vol aikido-kennis. Het kostte me jaren om het allemaal kwijt te raken voordat ik echt zijn lessen kon begrijpen.
Oude gewoonten zitten diep. Misschien moet je eerst afleren of vergeten voordat je klaar bent om te leren. Om onbevangen te luisteren.
Tomita Seiji Shihan geeft les in Suishin Dojo, Lembeke — 2013
Luisteren met je Hele Wezen
Kijk hoe je luistert. Iemand spreekt — onmiddellijk ben je het eens, oneens, bezig met wat je daarna gaat zeggen. Dat is geen luisteren.
Er bestaat een ander luisteren. Niet gewoon luisteren met de oren. Maar luisteren, ontvangen met je hele wezen. Dit is 心耳 (kokoro no mimi) — het hart dat luistert.
"Diep luisteren is de poort naar die onvoorwaardelijke ruimte van zijn... Dit diepe luisteren betekent volledig aanwezig zijn zonder enige weerstand."
— Mukesh Gupta
Als we op deze manier luisteren, valt er iets weg. De scheiding tussen mij en de ander wordt transparant. We beginnen samen te bewegen.
Luisteren in de Dōjō 道場
Als je de dōjō binnenkomt, trek je je schoenen uit. Je laat ook je zorgen, oordelen, meningen, bedenkingen en twijfels buiten, je zet ze even opzij. Dit creëert ruimte — ruimte om echt in contact te komen met de concrete partner, de aanval die er nu zo uitziet of aanvoelt, en later misschien compleet anders is.
In aikido begint het leren met mentale verwerking — hoe te bewegen, waar te staan, hoe te reageren. Door jaren van oefenen verandert dit in een soort direct weten. Maar als het denken de overhand heeft, is het lichaam gespannen, defensief. Als luisteren vanuit het hele wezen gebeurt, wordt het lichaam zachter. Er bestaat enkel het contact.
Eerst sta je tegenover elkaar. Dan draai je samen en kijk je in dezelfde richting — je ziet wat de ander ziet. Vanuit die verbinding beweeg je samen vooruit.
Tomita Shihan leert dat aikido zo natuurlijk moet zijn als wandelen. Zonder enige inspanning. Zonder verfijnde maniertjes. Het lichaam behoudt gewoon het evenwicht. Als de core correct beweegt, zal alles wat nodig is als vanzelf volgen.
In iaijutsu reageer je op een denkbeeldige aanvaller. Je wacht op het juiste moment en handelt zonder aarzeling. Zonder twijfel of haast. Ben sensei, uit een recente iai keiko: 'Je beweegt alleen als je wordt bewogen door iemand.' Zelfs in solo oefening — in 居合術 (iaijutsu), alleen met het zwaard — wacht je, luister je, en reageer je op wat op je afkomt.
Tomita sensei verwoordt het zo: klaar zijn, voordat je het zwaard trekt, om onmiddellijk bewust te worden van elke verandering in de omgeving. Deze directe verbinding met omstandigheden is de spirit van aiki.
De sensei leert: beweeg nooit sneller dan tachtig procent van je maximale snelheid. Eenmaal op je maximum kun je niet meer bijsturen.
Er zijn dingen die voorbij techniek liggen.
In 太極拳 (taijiquan) krijgt dezelfde kwaliteit nog een andere naam: 聴勁 (tīng jìn), luisterende energie. Bij pushing hands of mind boxing ken je de intentie van de ander door te voelen, niet door te denken. Het lichaam voelt wat komt voordat de geest het kan benoemen.
Luisteren naar het Lichaam
Ik ben 61. Ik train nog steeds meerdere keren per week en blijf geïnteresseerd in wat het lichaam gaande houdt.
Het lichaam heeft zijn eigen intelligentie — zijn eigen vermogen om te helen en in balans te blijven. Zich zorgen maken en alles proberen te onder controle te houden, creëren vaak meer spanning dan ze oplossen.
We kunnen naar onze eigen lichaam luisteren en haar subtiele signalen lezen: rusten/slapen als je moe bent, eten als je werkelijk eten nodig hebt, vertraag, word bewuster. Blijf actief en rust als het nodig is, daag het lichaam voortdurend uit. Omarm koude en warmte in plaats van ze te vermijden, waardoor we ons aanpassingsvermogen versterken.
Dit bewuste luisteren vervangt geen medische zorg. Als er iets mis is, dan ga je best naar de dokter.
Luisteren in het Dagelijks Leven
Het lichaam is een toegangspoort tot elk aspect van ons bestaan, zelfs in eenvoudige dagelijkse activiteiten: zitten, staan, langzaam wandelen, of ademen in de natuur. Mijn dagelijkse wandelingen door de bossen rond Brugge zijn mijn bewegende meditatie.
Krishnamurti wees hier ook op: relatie is de spiegel waarin we onszelf zien. Niet alleen op de mat — in elke ontmoeting, elk gesprek, elk hard woord, elk moment van wrijving of harmonie. Zelfs een vluchtige blik of tedere aanraking wordt die spiegel. Het dagelijks leven is de echte dōjō — de plaats van ontwaken.
Krishnamurti & Zelfonderzoek
Retraites met Padmanabhan Krishna vanaf 2008 verdiepten het begrijpen van Krishnamurti's teachings — van video's bekijken, boeken lezen naar het leven onderzoeken.
Vanaf 2012 bracht het werken met Mukesh Gupta en de School for Self-Inquiry dit in het midden van mijn belangstelling. Wat Tomita sensei vertolkt met de fysieke benadering op de mat, verheldert Mukesh door de aard van het bewustzijn zelf te onderzoeken — niet het analyseren van gedachten, maar direct waarnemen 'wat is'. Als iets ten volle wordt doorzien, lost het op in dat zien.
Zowel Tomita sensei als Mukesh wijzen op hetzelfde: als het zelf niet in de weg zit, gebeurt luisteren vanzelf. Die stilte, die rust is het luisteren zelf — niet ik en jij.
"Deze aandacht behoort niet tot het denken. Het behoort tot de universele intelligentie."
— Mukesh Gupta
Manieren om te Beginnen
Zitten — Ga gewoon zitten. Geen speciale houding. Wat gebeurt er als je nergens naartoe probeert te gaan?
Luisteren — Als we echt luisteren, wordt het 'ik' stil.
Wachten — Het juiste moment, dan handelen zonder terughoudendheid. Gewoon respons.
Wandelen — Als we nergens naartoe haasten, kan wandelen ons terugbrengen, gewoon hier zijn. Het contact met de grond, de wind die waait, het spel van licht, de geur van het bos... Het mentale geroezemoes valt stil.
Verschillende Namen die naar Dezelfde Grond Wijzen
| Aikido | Fudōshin (不動心) — "onbeweeglijke geest" — respons ontstaat natuurlijk vanuit stilte. |
| Iaijutsu | Isshin (一心) / Ichimyōshin (一妙心) — "één (stralende) geest" — kitaiken-ichi (気剣体一), intentie-lichaam-zwaard-één. |
| Taijiquan | Wuxin/Mushin (無心) of Jiran/Shizen (自然) — "geen-geest" of "natuurlijkheid" — bewegingen vloeien zonder mentale tussenkomst. |
| Mindfulness | Milde, open aandacht. |
| Krishnamurti | Keuzeloos bewustzijn. |
| Mukesh Gupta | Medelevend Aanwezig Zijn. |
Hoewel de benamingen verschillen, wijst elke traditie naar dezelfde grond van bewustzijn.
Tijdlijn
1981 — Eerste kennismaking met Krishnamurti's teachings.
1983 — Begon aikido training in Gent (Sinia Blondin).
1984 — Seminars met Michel Bécart beginnen.
1985 — Ontdekte taijiquan (Liu Wai-sang). Seminars met Tamura, Yamada.
1986 — Begon Oosterse Talen te studeren aan UGent (Japans & Klassiek Chinees).
1987 — Kobayashi Hirokazu seminars — werd verliefd op aikido. Training met Moriteru Ueshiba sensei (zoon van Kisshomaru, kleinzoon van de stichter, nu de Doshu).
1988 — Zazen praktijk begint (Roland Rech, Deshimaru lijn).
1989 — Training met Alain Peyrache begint.
1990 — Begon formeel met Zen meditatie.
1992 — Vaste leerling van Tomita Seiji Shihan — transformerende verschuiving.
1993 — MA in Oosterse Talen (UGent); begon iaijutsu met Tomita; begon les te geven; stichtte Ban Sen Juku Gent.
1997 — Reis naar Japan: intensieve iaijutsu training met Yamakoshi Masaki.
1998 — Plotseling ontslag uit BSJ Gent om onafhankelijk te verkennen.
1999 — Krishnamurti Leerproject betrokkenheid verdiept. Achterstraat dojo begint.
2004 — Suishin dojo Lembeke opgericht.
2008 — La Maison retraites met Padmanabhan Krishna beginnen.
2010 — Voltooide Mindfulness-Based Stress Reduction programma. Benoît de Spoelberch keert terug uit Japan, begint koryu iai te onderwijzen.
2012 — Ontmoeting met Mukesh Gupta — een verheldering.
2018 — 5e dan aikido (Tomita Shihan).
2020 — 3e dan iaijutsu (Yamakoshi Masaki, 20e generatie).
2022 — Taijiquan training met Luc De Smet begint.
2024 — Mindfulness training, stille retraite met Edel Maex als authentieke zen leraar.
2025 — 4e dan iaijutsu (Benoît de Spoelberch, 21e generatie). Tweewekelijks lesgeven in Brussels Ban Sen Juku.
→ Voor het volledige verhaal van deze reis: De Reis
Lesgeven
Ik geef elke tweede donderdag avond les bij Ban Sen Juku in Brussel vanaf 20:00, en eens per maand op dinsdagavond bij Suishin Dojo in Lembeke vanaf 20:30. Iedereen die openstaat om te leren is welkom.
De beste manier om de sake te drinken is hem te proeven.
Referenties
Aikido — Ban Sen Juku (万扇塾) onder Tomita Seiji Shihan: bansenjuku.org
Iaijutsu — Muso Jikiden Eishin Ryu onder Benoît de Spoelberch (Getsurinkai 月輪会)
Taijiquan — Liu Wai-sang lijn, met Luc De Smet: waisang.be
Mindfulness — Training met Edel Maex: levenindemaalstroom.be
Zelfonderzoek — School for Self-Inquiry: schoolforselfinquiry.org