Joost De Wulf — The Art of Listening
aikido, the Japanese sword and presence
Yi — often translated as "Change," but better understood as the ceaseless arising of life from life.
易，無思也，無為也，寂然不動，感而遂通天下之故。非天下之至神，其孰能與此。
"The Yi is without thought and without action; silent and unmoving, when stimulated it penetrates all circumstances under Heaven. If it were not the most spiritual thing under Heaven, how could we participate in this?"
— 繫辭 Xici (Great Commentary on the Yijing), tr. Joseph A. Adler (2020) → On this passageI trained for over forty years. Forms, repetition, correction. The body accumulating skill. Seminars with great teachers. Years of refining technique.
Then something shifted. Not a better technique. A different ground.
In 1992, training under Tomita Seiji Shihan — a direct lineage from O Sensei via Tanaka Bansen — one principle became the cornerstone: daruma (達磨). While keeping your own natural balance, guiding the partner into losing his — one uninterrupted flow. Everything comes from this.
Empty your container, he says. It took years to unlearn before I could truly receive his teaching. Old ways run deep.
What remains is listening.
Tomita Seiji Shihan teaching at Suishin Dojo, Lembeke — 2013
Three Entrances
In aikido, the practice begins with mental processing — how to move, where to stand, how to react. Through years of repetition, this changes into direct knowing. When thought dominates, the body is tense, defending. When listening happens from the whole being, the body softens. There is just contact. Daruma is not a technique to apply but a quality to inhabit.
The sword makes this visible in a different way. In iaijutsu there is no partner, no correction from outside. You wait for the right moment and act without hesitation — no doubt, no rush. Before drawing, an immediate awareness of every change in the surroundings. IAI means being in connection. That connection is what it is all about. I practise Musō Jikiden Eishin Ryū under Benoît de Spoelberch (Getsurinkai 月輪会) at his Rŏgetsudō dojo in Brussels.
In 2012, meeting Mukesh Gupta opened a third angle on the same thing. We almost always listen from the past — from conclusions, memories, the image we carry of ourselves and others. But there is another quality of listening, one that sees directly what is, without the filter of expectation or fear. In that listening, stillness arises. Not through effort. Through seeing.
"Deep listening is the portal to that unconditioned space of being… This deep listening means being fully present without any resistance."
— Mukesh Gupta schoolforselfinquiry.org
What Tomita reveals through the body on the mat, what the sword makes unmistakably clear in solo practice, what Mukesh illuminates through inquiry — they spiral around the same centre. That silence, that stillness is the listening.
→ Beyond Form: on takemusu aiki
Different Names, One Ground
Aikido, iaijutsu, taijiquan, zazen, Krishnamurti inquiry — the vocabularies differ, but each tradition points to the same quality of attention:
| Aikido | Fudōshin (不動心) — “immovable mind”; the response arises naturally from stillness. |
| Iaijutsu (IAI) | Isshin (一心) — “one mind”; the sword‑body unity (kikentai'ichi). |
| Krishnamurti | Choiceless awareness – observing without the filter of past conditioning. |
| Mukesh Gupta | Compassionate presence – listening from pure attention rather than from memory or expectation. |
The vocabulary differs. The ground is the same. → Read how these paths converge
I teach every other Thursday evening at Ban Sen Juku in Brussels (20:00), and once a month on a Tuesday evening at Suishin Dojo in Lembeke (20:30). Anyone open to learn is welcome.
The best way to taste the sake is to drink it.
Joost De Wulf — De kunst van het luisteren
aikido, het Japanse zwaard en presence
Yi — vaak vertaald als 'verandering', maar beter te begrijpen als het onophoudelijk ontstaan van leven uit leven.
易，無思也，無為也，寂然不動，感而遂通天下之故。非天下之至神，其孰能與此。
"De Yi is zonder gedachten en zonder actie; stil en onbeweeglijk, maar wanneer gestimuleerd dringt het door tot alle omstandigheden onder de hemel. Als het niet het meest spirituele onder de hemel was, hoe zouden we hier dan aan kunnen deelnemen?"
— 繫辭 Xici (Grote commentaar op de Yijing), vert. Joseph A. Adler (2020) → Over deze passageIk heb meer dan veertig jaar getraind. Vormen, herhaling, correctie. Het lichaam dat vaardigheid opbouwt. Seminars met geweldige leraren. Jarenlang techniek verfijnen.
Toen veranderde er iets. Niet een betere techniek. Een andere basis.
In 1992, tijdens mijn training onder Tomita Seiji Shihan — een directe afstamming van O Sensei via Tanaka Bansen — werd één principe de hoeksteen: daruma (達磨). Terwijl je je eigen natuurlijke balans behoudt, leid je je partner ertoe zijn balans te verliezen — één ononderbroken stroom. Alles komt hieruit voort.
Maak je container leeg, zegt hij. Het kostte jaren om af te leren voordat ik zijn leer echt kon ontvangen. Oude gewoontes zitten diep.
Wat overblijft is luisteren.
Drie ingangen
In aikido begint de beoefening met mentale verwerking — hoe te bewegen, waar te staan, hoe te reageren. Door jarenlange herhaling verandert dit in direct weten. Wanneer het denken domineert, is het lichaam gespannen, verdedigend. Wanneer het luisteren vanuit het hele wezen gebeurt, wordt het lichaam zachter. Er is alleen contact. Daruma is geen techniek om toe te passen, maar een kwaliteit om te bewonen.
Het zwaard maakt dit op een andere manier zichtbaar. In iaijutsu is er geen partner, geen correctie van buitenaf. Je wacht op het juiste moment en handelt zonder aarzeling — geen twijfel, geen haast. Voordat je trekt, een onmiddellijk bewustzijn van elke verandering in de omgeving. IAI betekent in verbinding zijn. Die verbinding is waar het allemaal om draait. Ik beoefen Musō Jikiden Eishin Ryū onder Benoît de Spoelberch (Getsurinkai 月輪会) in zijn Rŏgetsudō dojo in Brussel.
In 2012 opende een ontmoeting met Mukesh Gupta een derde invalshoek op hetzelfde. We luisteren bijna altijd vanuit ons verleden — vanuit conclusies, herinneringen, het beeld dat we van onszelf en anderen meedragen. Maar er bestaat een andere kwaliteit van luisteren, een die direct ziet wat is, zonder de filter van verwachtingen of angsten. In dat luisteren ontstaat rust. Niet door inspanning. Door te zien.
"Diep luisteren is de poort naar die onvoorwaardelijke ruimte van zijn… Dit diep luisteren betekent volledig aanwezig zijn zonder enige weerstand."
— Mukesh Gupta schoolforselfinquiry.org
Wat Tomita via het lichaam op de mat onthult, wat het zwaard in de solo-beoefening onmiskenbaar duidelijk maakt, wat Mukesh verlicht door onderzoek — ze spiralen rond hetzelfde centrum. Die stilte, die rust is het luisteren.
→ Voorbij de vorm: over takemusu aiki
Verschillende namen, één basis
Aikido, iaijutsu, taijiquan, zazen, Krishnamurti-onderzoek — de woordenschat verschilt, maar elke traditie wijst naar dezelfde kwaliteit van aandacht:
| Aikido | Fudōshin (不動心) — “onbeweeglijke geest”; de respons ontstaat vanzelf uit stilte. |
| Iaijutsu (IAI) | Isshin (一心) — “één geest”; de eenheid van zwaard‑lichaam (kikentai'ichi). |
| Krishnamurti | Keuzeloos gewaarzijn – observeren zonder de filter van eerdere conditionering. |
| Mukesh Gupta | Presence vanuit mededogen – luisteren vanuit pure aandacht in plaats van uit geheugen of verwachting. |
Het vocabulaire verschilt. De basis is dezelfde. → Lees hoe deze paden samenkomen
Ik geef om de twee weken les op donderdagavond bij Ban Sen Juku in Brussel (20:00) en eens per maand op dinsdagavond bij Suishin Dojo in Lembeke (20:30). Iedereen die openstaat om te leren is welkom.
De beste manier om sake te proeven is door het te drinken.